Trong thế giới bóng đá, luật chơi bóng bằng tay (handball) luôn nằm trong nhóm những quy định gây tranh cãi nhiều nhất. Chỉ một khoảnh khắc bóng chạm tay cũng có thể làm thay đổi hoàn toàn cục diện trận đấu, từ việc ngăn cản một bàn thua mười mươi cho tới việc mang lại quả phạt đền quyết định ở phút bù giờ. Không ít cổ động viên vẫn giữ suy nghĩ đơn giản rằng “bóng chạm tay là lỗi”, nhưng trên thực tế, luật handball phức tạp và tinh vi hơn rất nhiều.
FIFA và IFAB đã liên tục điều chỉnh, bổ sung các tiêu chí nhằm giúp trọng tài đưa ra quyết định công bằng hơn, đồng thời giảm bớt những tranh cãi không đáng có. Tuy vậy, chính sự chi tiết đó lại khiến nhiều người xem bóng đá cảm thấy khó hiểu. Để nắm rõ bản chất của luật chơi bóng bằng tay, chúng ta cần nhìn nhận đầy đủ từ khái niệm, phạm vi áp dụng cho tới các ngoại lệ quan trọng.
Khái niệm và phạm vi của “tay” trong luật bóng đá
Trước hết, cần làm rõ một khái niệm thường bị hiểu sai: phần nào của cơ thể được tính là tay. Theo quy định của FIFA, tay hoặc cánh tay được tính từ đầu ngón tay cho tới điểm dưới cùng của vai. Phần vai trên đường viền tay áo không bị coi là tay.
Sự phân định này cực kỳ quan trọng, bởi trong thực tế có rất nhiều tình huống bóng chạm vào vùng tiếp giáp giữa vai và bắp tay. Nếu bóng chạm đúng phần vai, tình huống đó hoàn toàn hợp lệ. Ngược lại, nếu bóng chạm vào phần bắp tay phía dưới, khả năng bị thổi phạt sẽ cao hơn, tùy thuộc vào các yếu tố khác như tư thế tay hay ý định của cầu thủ.
Ví dụ, khi một cầu thủ bật cao đánh đầu, bóng sượt qua phần vai sát cổ áo, đó không phải lỗi. Nhưng nếu bóng chạm vào phần dưới của bắp tay trong lúc cánh tay dang rộng, trọng tài hoàn toàn có cơ sở để xác định lỗi handball.
Luật cơ bản: Khi nào chạm tay bị coi là phạm lỗi?
Luật hiện hành của FIFA không chỉ dựa vào việc bóng có chạm tay hay không, mà còn xem xét ý định, tư thế tay và lợi thế tạo ra. Một cầu thủ sẽ bị thổi phạt nếu rơi vào một trong các trường hợp dưới đây.
Cố ý dùng tay hoặc cánh tay để chơi bóng
Theo nguồn trích dẫn từ da88, đây là trường hợp rõ ràng và ít gây tranh cãi nhất. Nếu cầu thủ chủ động đưa tay hoặc cánh tay về phía bóng nhằm chặn đường đi, khống chế hoặc đổi hướng bóng, đó là lỗi handball.
Ví dụ điển hình là tình huống hậu vệ dùng tay cản cú sút của đối phương ngay trước vạch vôi khung thành. Không chỉ bị thổi phạt đền, cầu thủ đó còn có thể phải nhận thẻ đỏ vì hành vi ngăn cản một bàn thắng rõ ràng.
Tay ở vị trí không tự nhiên
Ngay cả khi không có ý định rõ ràng, cầu thủ vẫn có thể bị thổi phạt nếu để tay ở vị trí không tự nhiên, làm tăng diện tích cơ thể một cách bất hợp lý. Điều này nhằm ngăn chặn việc cầu thủ lợi dụng tư thế tay để cản bóng.
Chẳng hạn, khi bật nhảy tranh chấp, nếu cầu thủ vung tay ngang vai hoặc dang tay rộng sang hai bên và bóng chạm vào, trọng tài có thể xác định đó là lỗi do tay không ở tư thế tự nhiên.
Ghi bàn trực tiếp hoặc ngay sau khi bóng chạm tay
Một điểm rất quan trọng trong luật handball là: bàn thắng sẽ không được công nhận nếu bóng chạm tay cầu thủ ghi bàn hoặc người kiến tạo ngay trước đó, kể cả trong trường hợp chạm tay là vô tình.
Quy định này được áp dụng nhằm đảm bảo tính công bằng và tránh những bàn thắng gây tranh cãi. Pha “Bàn tay của Chúa” của Diego Maradona tại World Cup 1986 là ví dụ kinh điển cho việc cố ý dùng tay ghi bàn, dù thời điểm đó luật và công nghệ hỗ trợ trọng tài chưa hoàn thiện như hiện nay.
Ngoại lệ quan trọng: Khi nào chạm tay không bị coi là lỗi?
Bóng đá là môn thể thao tốc độ cao, nơi cầu thủ thường xuyên rơi vào những tình huống không kịp phản xạ. Vì vậy, FIFA đã đưa ra nhiều ngoại lệ hợp lý để tránh việc thổi phạt máy móc.
Tay ở vị trí tự nhiên và không tạo lợi thế
Nếu tay cầu thủ đặt sát thân người hoặc ở tư thế tự nhiên, và bóng bất ngờ chạm vào trong một tình huống không thể tránh, trọng tài thường không thổi phạt.
Ví dụ, một hậu vệ đứng chắn bóng, tay ép sát người, bóng bật vào tay từ cú sút mạnh ở cự ly gần. Trong trường hợp này, cầu thủ không tạo ra lợi thế và không có ý định chơi bóng bằng tay.
Tay chống khi ngã
Theo nguồn tham khảo từ những người tham gia Đăng nhập Da88, khi cầu thủ mất thăng bằng và dùng tay chống xuống đất để bảo vệ cơ thể, nếu bóng chạm vào cánh tay đó, đây thường không bị coi là lỗi. Luật công nhận đây là phản xạ tự nhiên và không mang tính chủ động.
Bóng chạm tay ở cự ly quá gần
Nếu bóng bật vào tay từ chính cơ thể cầu thủ hoặc từ đối phương ở khoảng cách quá gần, khiến cầu thủ không có đủ thời gian phản xạ, trọng tài thường sẽ bỏ qua. Yếu tố “không kịp tránh” đóng vai trò rất quan trọng trong những tình huống này.
Vai trò của trọng tài và công nghệ VAR
Một trong những lý do khiến luật handball luôn gây tranh cãi là vì nó chứa yếu tố đánh giá chủ quan. Cùng một tình huống, hai trọng tài khác nhau hoàn toàn có thể đưa ra hai quyết định trái ngược.
Sự xuất hiện của công nghệ VAR giúp trọng tài có thêm góc nhìn và bằng chứng rõ ràng hơn, đặc biệt trong các pha bóng nhạy cảm trong vòng cấm. Tuy nhiên, VAR cũng tạo ra những tranh luận mới, nhất là khi các tình huống được soi dưới góc quay chậm, khiến tư thế tay trông “không tự nhiên” hơn so với diễn biến thực tế.
Ở các giải đấu lớn những năm gần đây, không ít quả phạt đền được thổi sau khi VAR can thiệp, dù trong quá khứ những tình huống tương tự có thể đã bị bỏ qua.
Những tình huống handball kinh điển trong lịch sử
- Maradona – “Bàn tay của Chúa” (World Cup 1986): Pha dùng tay ghi bàn đi vào lịch sử bóng đá thế giới.
- Thierry Henry vs Ireland (Play-off World Cup 2010): Dùng tay khống chế bóng trước khi kiến tạo, tạo ra làn sóng tranh cãi dữ dội.
- Luis Suárez vs Ghana (World Cup 2010): Dùng tay cản bóng trên vạch vôi, chấp nhận thẻ đỏ để cứu đội nhà.
Luật chơi bóng bằng tay không hề đơn giản như quan niệm “bóng chạm tay là lỗi”. Nó là sự kết hợp của nhiều yếu tố như ý định, tư thế tay, khoảng cách và lợi thế tạo ra sau tình huống. Những ngoại lệ được đưa vào nhằm đảm bảo tính công bằng và giữ cho trận đấu diễn ra mạch lạc.
Dù vậy, trong một môn thể thao mà từng khoảnh khắc đều có thể định đoạt số phận trận đấu, luật handball sẽ luôn là đề tài nóng mỗi khi trái bóng vô tình hay hữu ý chạm vào một cánh tay. Hiểu đúng luật không chỉ giúp người xem bớt tranh cãi, mà còn giúp chúng ta nhìn nhận bóng đá một cách toàn diện và công bằng hơn.
